Việc Trung Quốc ồ ạt đưa 30 chiếc tàu đánh cá tới quần đảo Trường Sa và những rạn nứt trong nội bộ Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) liên quan tới vấn đề Biển Đông tại các hội nghị vừa kết thúc ở Phnôm Pênh, Campuchia, tiếp tục được dư luận Mỹ quan tâm.
Trang mạng “Nhật báo Phố Uôn” ngày 17/7 dẫn lại tin của kênh truyền hình CCTV của nhà nước Trung Quốc cho biết đội tàu 30 chiếc với khoảng 550 ngư dân, trong đó có tàu hậu cần 3.000 tấn, sau 78 giờ rời một hải cảng thuộc Hải Nam đã có mặt tại vùng biển Trường Sa. Theo giải thích của CCTV, đội tàu này là do “các ngư dân tự nguyện đứng ra tổ chức” và được tàu Ngư Chính-310 thuộc Cục Thủy sản Trung Quốc hộ tống và bảo vệ. Một ngư dân tên là Liang Yapai, được cho là một trong những thủ lĩnh của nhóm tàu 30 chiếc này, được dẫn lời nói rằng “ra Nam Sa là nguy hiểm, trước hết là giông bão, kế đến là sự quấy nhiễu của tàu bè nước ngoài”. Bài báo cho biết đây là đội tàu lớn chưa từng có mà Trung Quốc điều ra khu vực Biển Đông. Một ngư dân trong nhóm tàu này thậm chí còn nói rằng họ ra Biển Đông không phải chỉ để đánh cá mà là “để bảo vệ chủ quyền quốc gia, do vậy Chính phủ Trung Quốc nên bao cấp cho các hoạt động này”.
Theo các hãng tin AP và Reuters, Bộ Ngoại giao Philíppin đã ngay lập tức ra tuyên bố yêu cầu các tàu của Trung Quốc không được thâm nhập vùng đặc quyền kinh tế của Philíppin. Chuyên gia về an ninh châu Á thuộc Học viện Quốc phòng Ôxtrâylia, Giáo sư Carl Thayer, cho rằng việc Trung Quốc phái một lúc 30 chiếc tàu vào Biển Đông cho thấy “Philíppin càng làm to thì Trung Quốc càng đáp lại một cách khôn ngoan hơn”, Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc được cho là “chỉ đứng phía sau, chưa can dự trực tiếp”. Theo Giáo sư Thayer, kết quả các hội nghị của ASEAN liên quan tới vấn đề Biển Đông hồi tuần trước tại Campuchia là một ví dụ cho thấy Trung Quốc đã giành được thế cao hơn ngay cả khi họ chưa sử dụng tới các lực lượng của quân giải phóng. Việc ASEAN lần đầu tiên trong 45 năm qua không thông qua được tuyên bố chung còn là kết quả của chính sách của Trung Quốc, theo đó lôi kéo từng nước để chia rẽ ASEAN. Theo dự báo của Giáo sư Carl Thayer, trong 6 tháng còn lại trước khi tiến hành chuyển giao thế hệ lãnh đạo, Trung Quốc sẽ tiếp tục khai thác ưu thế mà ông gọi là “tình trạng lộn xộn” của ASEAN.
Philíppin rất thất vọng với các hội nghị của ASEAN tại Campuchia tới mức Ngoại trưởng nước này, ông Albert del Rosario đã công khai than phiền về việc micro của ông và của Tổng thư ký ASEAN Surin Pitsuwan đều bị cắt khi hai người bắt đầu đề cập tới vấn đề Biển Đông. Các quan chức Campuchia nói rằng do trục trặc kỹ thuật, nhưng không ít nhà ngoại giao khẳng định Campuchia đã bị Trung Quốc “mua” nên cố tình đẩy chủ đề Biển Đông ra khỏi chương trình nghị sự các cuộc họp của ASEAN. Một nhà ngoại giao được dẫn lời nói rằng không khí các cuộc thảo luận tại các hội nghị vừa qua ở Phnôm Pênh là “nóng nhất trong lịch sử ASEAN”. Một nhà ngoại giao khác mô tả Campuchia là “chủ tịch luân phiên tệ hại nhất của ASEAN”.
Giáo sư Thayer cho rằng thất bại vừa qua của ASEAN càng gây lo lắng cho mối quan ngại lâu dài của ASEAN về sự thiếu đoàn kết của họ đã và đang bị các cường quốc khai thác. Thủ tướng nước chủ nhà Hun Sen đã tức giận bác bỏ tin nói rằng Trung Quốc đã “mua đứt” sự ủng hộ của Campuchia trong vấn đề Biển Đông. Tuy nhiên, với 1,2 tỷ USD đầu tư riêng trong năm 2011 vào Campuchia, gấp 10 lần Mỹ, Trung Quốc rõ ràng đã có một vị thế nổi trội tại nước này.
Chia rẽ trong nội bộ ASEAN về vấn đề Biển Đông còn bộc lộ rõ với tiết lộ của Ngoại trưởng Inđônêxia Marty Natalegawa cho biết tại hội nghị vừa qua ở Phnôm Pênh, do vấn đề Biển Đông, có tới 18 bản dự thảo tuyên bố chung được 10 nước thành viên ASEAN đưa ra và cuối cùng không bản nào được thông qua. Những mâu thuẫn nội bộ có thể còn tiếp tục bộc lộ khi mà ASEAN vào tháng 9 hoặc tháng 10 tới (theo kế hoạch) sẽ bắt đầu thương thảo với Trung Quốc về Bộ quy tắc ứng xử tại Biển Đông (COC) thay cho bản Tuyên bố chung về ứng xử ở Biển Đông (DOC) không có tính ràng buộc pháp lý mà Trung Quốc và ASEAN đã ký kết cách đây 10 năm.
Dư luận Mỹ về những diễn biến mới tại Biển Đông
