Quỹ Nghiên Cứu Biển Đông

Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda vừa tuyên bố rằng ông đang thương lượng để mua quần đảo tranh chấp Senkaku (Trung Quốc gọi là Điếu Ngư) ở biển Hoa Đông. Theo báo "Bưu điện Hoa Nam buổi sáng" (Hồng Công), động thái này đã “đổ thêm dầu vào lửa” trong mối quan hệ căng thẳng giữa Tôkiô và Bắc Kinh.
Thủ tướng Noda nói rằng ông đang xem xét việc tăng cường quyền kiểm soát của Nhật Bản đối với quần đảo Senkaku, nơi Nhật Bản đã quản lý từ những năm 70 của thế kỷ trước, nhưng Trung Quốc và Đài Loan hiện cũng tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo này. Ngoài nguồn thủy hải sản dồi dào ở vùng biển xung quanh, quần đảo không có người sinh sống này thường xuyên là điểm nóng trong quan hệ ngoại giao giữa Nhật Bản và Trung Quốc.
Theo Thủ tướng Noda, Nhật Bản đã kiểm soát hiệu quả quần đảo Senkaku và đây là “một phần không thể tranh cãi trong lãnh thổ vốn có của Nhật Bản, với các bằng chứng lịch sử và được luật pháp quốc tế thừa nhận”. Tuy nhiên, ông Noda thừa nhận đang tìm cách mua lại quần đảo Senkaku từ một công dân Nhật Bản, người mà Tôkiô tuyên bố là chủ sở hữu hợp pháp của quần đảo này.
Trong chuyến công tác tới miền Bắc Nhật Bản, Thủ tướng Noda nói: “Chúng tôi đang thương lượng với chủ nhân của quần đảo Senkaku kể từ khi chúng tôi tiến hành nghiên cứu toàn diện về việc làm thế nào để chúng tôi có thể duy trì kiểm soát các hòn đảo trên quần đảo này một cách hòa bình và ổn định”.
Thị trưởng Tôkiô Shintaro Ishihara tháng 4 vừa qua nói rằng chính quyền thành phố này đang tìm cách mua 3 hòn đảo từ vị chủ nhân nêu trên. Chính trị gia theo đường lối cứng rắn này thừa nhận rằng tuyên bố của ông đã tạo sức ép đối với Chính phủ Nhật Bản trong việc đóng vai trò lớn hơn trong công tác quản lý quần đảo Senkaku.
Trong khi đó, theo Đài Truyền hình Nhật Bản NHK, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lưu Vi Dân tuyên bố rằng Bắc Kinh sẽ không cho phép lãnh thổ của họ được các nước khác mua bán. Đài Bắc cũng gọi kế hoạch trên là hành động “không thể chấp nhận được”.
Giáo sư Dương Bảo Vân, chuyên gia về các vấn đề Nhật Bản thuộc Đại học Peking (Hồng Công) cho rằng Trung Quốc sẽ bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ đối với Nhật Bản. Chuyên gia này nêu rõ: “Nhật Bản đã vi phạm sự đồng thuận đạt được với Trung Quốc, trong đó qui định rằng cả hai nước sẽ gạt qua một bên các tranh chấp và tìm kiếm sự phát triển chung ở các vùng nước tranh chấp. Đây là một vấn đề nghiêm túc sẽ ảnh hưởng đến dư luận Trung Quốc”.
Giáo sư Chu Vĩnh Thắng, chuyên gia về các vấn đề Nhật Bản thuộc Học viện Ngoại giao Trung Quốc, thì cho rằng Bắc Kinh muốn duy trì mối quan hệ tích cực với Tôkiô và có thể sẽ không thực hiện hành động mạnh tay nào. Chuyên gia này nói: “việc Bắc Kinh có thực hiện hành động mạnh tay với Tôkiô hay không sẽ phụ thuộc vào những gì Nhật Bản làm”.
Trong khi đó, ông Lý Văn, một nhà hoạt động ở Bắc Kinh về vấn đề đảo Điếu Ngư, cho biết khoảng 20 người đã tham dự một buổi lễ kỷ niệm lần thứ 75 sự kiện cầu Marco Polo, một cuộc xung đột giữa người dân Trung Quốc với quân đội Nhật Bản ở ngoại ô Bắc Kinh và được coi là khởi đầu của cuộc chiến tranh Trung-Nhật từ năm 1937-1945. Lễ tưởng niệm này kéo dài 90 phút, với việc các nhà hoạt động đọc một bản thông cáo kêu gọi phục hưng chủ nghĩa dân tộc Trung Hoa và hủy bỏ thỏa thuận giữa Trung Quốc với Nhật Bản về việc thăm dò một mỏ khí ở biển Hoa Đông. Theo nhà hoạt động Lý Văn, các nhà hoạt động Trung Quốc đã lên kế hoạch đi tàu ra quần đảo Điếu Ngư sau khi Thủ tướng Noda đưa ra tuyên bố nêu trên.
Căng thẳng Trung-Nhật trên biển Hoa Đông diễn ra trong bối cảnh quan hệ Trung Quốc với Philíppin và Việt Nam cũng đang căng thẳng xung quanh những tranh chấp trên Biển Đông. Nhận định về các cuộc tranh chấp này tại Diễn đàn Hòa bình Thế giới vừa diễn ra ở Bắc Kinh, ông Thôi Lập Như, Viện trưởng Viện Quan hệ Quốc tế Đương đại của Trung Quốc cho rằng hầu hết các cơ chế an ninh khu vực đã thất bại trong quá trình thực hiện mục đích khi thiết lập các cơ chế đó (tăng cường ổn định), bởi các nước có quan điểm xung đột nhau và việc thực hiện các quyết định ngoại giao của chính phủ các nước phụ thuộc vào sức ép trong nước. Theo Thôi Lập Như, trong tương lai có thể thấy trước được, ít nhất là trong 5 năm tới, khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ chứng kiến một giai đoạn chuyển tiếp với đặc trưng là hỗn loạn ở mức độ nhất định.