Theo báo "Bưu điện Hoa Nam buổi sáng" ngày 10/7, một số nhà ngoại giao và chuyên gia phân tích đã bày tỏ lo ngại rằng, các cuộc họp thường niên của ASEAN đang diễn ra tại Campuchia có thể khoét sâu thêm sự chia rẽ giữa các quốc gia Đông Nam Á xung quanh cách thức tìm giải pháp tốt nhất cho vấn đề tranh chấp lãnh hải Biển Đông giữa Trung Quốc với một số nước ASEAN.
Philíppin và Việt Nam - hai nước tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông - đang lặng lẽ thúc đẩy những lập trường và tuyên bố mạnh mẽ hơn ở ASEAN, đặc biệt là việc soạn thảo Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) nhằm kiểm soát căng thẳng giữa các bên liên quan trên vùng biển tranh chấp này. Tuy nhiên, một số nước không thuộc diện tuyên bố chủ quyền tại vùng biển này, như Campuchia và Thái Lan, lại tỏ ra thận trọng về việc tranh chấp này có thể chi phối hoặc gây ảnh hưởng xấu đến quan hệ với Trung Quốc.
Tiến sĩ Ian Storey, một học giả chuyên nghiên cứu chiến lược thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á của Xinhgapo, nhận định: “Những cơ hội trong tuần này có vẻ như không mấy tốt đẹp. Dường như những hố sâu chia rẽ sẽ bị khoét rộng hơn. Trong bối cảnh căng thẳng như chúng ta đã chứng kiến thời gian gần đây, có thể nói rằng những xu hướng hiện nay đều thể hiện các bên đang đi chệch hướng”. Theo Tiến sĩ Storey, một số thành viên ASEAN cho rằng chính Philíppin đang khiến Trung Quốc trở nên quá cứng rắn.
Theo Tiến sĩ Storey, bản dự thảo COC mà 10 quốc gia ASEAN đang soạn thảo, tuy được mong chờ từ lâu nhưng lại “lỏng lẻo” hơn so với mong đợi và ít tiến triển thực chất hơn so với Tuyên bố về cách ứng xử của các bên tại Biển Đông mà Trung Quốc-ASEAN công bố cách đây một thập kỷ - văn kiện mà các bên liên quan dự kiến sẽ thay thế bằng COC. Tiến sĩ Storey nhấn mạnh Bắc Kinh sẽ tìm cách giảm nhẹ hơn nữa văn kiện này, và bản dự thảo khó có thể trở thành một thỏa thuận ràng buộc pháp lý như ASEAN dự tính.
Trong khi đó, các nhà ngoại giao ASEAN tham gia các cuộc hội đàm xác nhận, đã có những thỏa hiệp đáng kể, nhưng một số nước vẫn lo ngại sâu sắc rằng dự thảo COC sẽ có ít tác dụng trong việc giải quyết những căng thẳng lâu dài.
Ngày 9/7 vừa qua, các quan chức ASEAN cho biết, Bắc Kinh mong muốn thảo luận về COC với các đối tác ASEAN song nhấn mạnh, bất kỳ thỏa thuận tiềm tàng nào đều không được sử dụng để giải quyết những tuyên bố chủ quyền. Các phái viên Trung Quốc nêu rõ trong khi Bắc Kinh thể hiện mong muốn thảo luận các vấn đề Biển Đông với ASEAN, những tranh chấp chủ quyền cụ thể phải được giải quyết với Trung Quốc trong khuôn khổ thương lượng song phương.
Về vấn đề COC, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lưu Vi Dân nêu rõ: “Khi các điều kiện đã chín muồi, Trung Quốc muốn thảo luận với các nước ASEAN về công thức của COC. Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng COC không nhằm mục đích giải quyết các tranh chấp mà nhằm tạo sự tin tưởng và tăng cường hợp tác song phương”.
