Báo "Bưu điện Giacácta" của Inđônêxia số ra mới đây có bài viết về mối quan hệ của Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) với sự can dự của Mỹ và Trung Quốc trong khu vực, trong đó nhấn mạnh các nước ASEAN cần duy trì và tăng cường sự đoàn kết và thống nhất trong khối, bởi đây là chìa khóa để ứng phó với sự đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc trong khu vực.
Theo bài báo, sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc ở khu vực Đông Nam Á đã trở nên rõ ràng hơn trong thời gian gần đây khi hai nước có những hành động thăm dò, thử thái độ và phản ứng lẫn nhau, từ các cuộc tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông và khu vực sông Mê Công đến hứa hẹn giúp các nước ASEAN phát triển chương trình hạt nhân. Các nhà lãnh đạo ASEAN đã cảnh báo rằng sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai cường quốc này trong khu vực có thể chia rẽ các thành viên của ASEAN cũng như cản trở những nỗ lực hợp tác với nhau của hiệp hội này. Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng nhấn mạnh sự cần thiết ưu tiên các cuộc trao đổi, thảo luận mang tính chất thiện chí giữa các nước thành viên về những lĩnh vực có nguy cơ lôi kéo các thành viên ASEAN vào một cuộc xung đột mở.
Trả lời phỏng vấn giới truyền thông mới đây, Thủ tướng Xinhgapo Lý Hiển Long khẳng định không thể để xảy ra một giải pháp quân sự cho bất kỳ tranh chấp nào trong khu vực. Trước đó, Bộ trưởng Ngoại giao Xinhgapo George Yeoh nhấn mạnh rằng điều quan trọng là sự thống nhất và đoàn kết của ASEAN, bởi nếu không, ASEAN sẽ đối mặt với mối nguy hiểm tương tự như những gì đã diễn ra ở Bancăng, và ASEAN không nên để các thế lực bên ngoài can dự vào công việc nội bộ của mình, bởi điều đó sẽ chỉ càng chia rẽ khối. Bộ trưởng George Yeoh, dẫn chứng về mối quan hệ tay ba giữa Trung Quốc, Ấn Độ và Mianma, cho rằng nếu Mianma không phải là thành viên ASEAN thì cả Trung Quốc lẫn Ấn Độ đã can dự và chia rẽ nước này. Tuy nhiên, ông George Yeoh kêu gọi các nước ASEAN mở cửa và thân thiện hơn đối với tất cả các cường quốc lớn. Theo ông, “các nước lớn có kẻ thù của họ, còn chúng ta (ASEAN) nên là những người bạn, trung lập và mở cửa với tất cả”.
Mâu thuẫn giữa Mỹ và Trung Quốc đã thể hiện rõ ràng khi Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton phát biểu tại Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) tại Hà Nội rằng Mỹ sẵn sàng làm trung gian trong các cuộc tranh chấp lãnh thổ và hàng hải ở Biển Đông. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Dương Khiết Trì đã phản ứng một cách trực diện với phát biểu của bà Clinton, khi nói rằng đây là "một cuộc tấn công vào Trung Quốc", trước khi nhắc nhở các quốc gia Đông Nam Á rằng Trung Quốc là một nước lớn, với hàm ý các thành viên ASEAN là những nước nhỏ. Đáp lại, Campuchia và Việt Nam, tiếp theo sau các nước như Inđônêxia, Thái Lan và Philíppin đang cố gắng thiết lập các mối quan hệ mới với Mỹ nhằm cân bằng đối trọng với sự gia tăng sức mạnh của Trung Quốc.
Trong một động thái sẽ tiếp tục làm gia tăng căng thẳng trong khu vực, Mỹ cũng đang tiến hành đàm phán với Việt Nam về một thỏa thuận cho phép Việt Nam mua nhiên liệu hạt nhân, cũng như công nghệ hạt nhân và các lò phản ứng hạt nhân của Mỹ. Vấn đề này gây tranh cãi khi thỏa thuận này sẽ cho phép Việt Nam làm giàu urani của mình để sản xuất nhiên liệu cho lò phản ứng phát điện - đối tượng chịu sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Zhai Dequan, Phó Thư ký Hiệp hội Kiểm soát và Giải trừ quân bị vũ khí Trung Quốc, cho rằng Mỹ đã áp dụng “tiêu chuẩn kép” khi đàm phán với Việt Nam nếu so sánh với thỏa thuận mà Oasinhtơn ký với Các tiểu Vương quốc Arập Thống nhất (UAE), và Trung Quốc đang lo lắng về tiềm năng Việt Nam có khả năng làm giàu hạt nhân.
Chính phủ Mỹ cũng đồng ý tham gia giúp quản lý và phát triển sông Mê Công, và đây là một dấu hiệu khác cho thấy chính quyền Obama đang triển khai một chiến lược để đối phó với ảnh hưởng của Trung Quốc tại châu Á.
Bài báo kết luận rằng với sự chuyển dịch ưu tiên chiến lược của Mỹ sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương và tham vọng gia tăng ảnh hưởng trong khu vực theo kiểu "cây gậy và củ cà rốt" và "chia để trị" của Trung Quốc, thì sự đối đầu của hai cường quốc này tại Đông Nam Á chắc chắn sẽ gia tăng, và ASEAN với vai trò trung tâm trong khu vực chỉ có thể trụ vững và bảo vệ được các lợi ích cũng như mục tiêu phát triển của mình nếu hành động như một khối thống nhất.
Chìa khóa để ASEAN ứng phó với sự đối đầu Mỹ-Trung
