Quỹ Nghiên Cứu Biển Đông

Ngày 1/6/2012, Tổng thống Inđônêxia Susilo Bambang Yudhoyono có bài phát biểu quan trọng tại Đối thoại Shangri - La (Xinhgapo), với tiêu đề: “Một cấu trúc cho nền hòa bình lâu bền tại châu Á - Thái Bình Dương”. Sau đây là nội dung bài phát biểu này.
Thưa Ngài Thủ tướng Lý Hiển Long,
Thưa ông Chủ tịch,
Thưa các quí vị,
Tôi rất vinh dự có cơ hội phát biểu tại diễn đàn quan trọng này. Tôi xin chúc mừng quí vị vào thời điểm đánh dấu thập niên đầu tiên của Đối thoại Shangri-La. Trong những năm qua, diễn đàn này là nơi hội tụ của các quan chức quốc phòng và các bên tham gia trong cộng đồng quốc phòng. Đối thoại Shangri-La đã và đang có đóng góp quan trọng đối với việc tăng cường hòa bình và hợp tác trong và ngoài khu vực của chúng ta.
Hôm nay, tôi muốn nói với quí vị về việc làm thế nào chúng ta có thể nắm bắt cơ hội chiến lược, để xây dựng một cấu trúc bền vững cho hòa bình trong khu vực của chúng ta. Cấu trúc bền vững đó chỉ có thể tồn tại nếu chúng ta làm việc cùng nhau để phát triển một nền địa chính trị mới: địa chính trị của hợp tác.
Cho phép tôi bắt đầu với quan điểm: bối cảnh địa chính trị của chúng ta đang được chuyển đổi.
Năm thập kỷ trước đây, nếu quí vị vẽ một ma trận của các nước trong khu vực, và cố gắng kết nối các mối quan hệ hợp tác song phương giữa những quốc gia đó, quí vị sẽ thấy rất nhiều hộp trống rỗng. Không có nhiều mối liên hệ khác ngoài các liên minh chiến tranh lạnh và quan hệ song phương bình thường.
Nhưng ngày nay, một ma trận tương tự đã được lấp đầy bởi các vị trí đã có chủ – và cho thấy một thực tế quan trọng rằng: hầu như mọi nước trong khu vực đã thiết lập một mạng lưới phức tạp về quan hệ đối tác an ninh, ngoại giao hoặc kinh tế với các nước khác.
Các tổ chức khu vực cũng vậy. Vài thập kỷ trước đây, chỉ có một vài tổ chức trong khu vực của chúng ta, mà thành viên trong các tổ chức đó cũng rất hạn chế. Ngày nay, chúng ta chứng kiến một ma trận phức tạp hơn rất nhiều, với số lượng thành viên nhiều hơn, và các khoảng trống cũng đã được lấp đầy. Inđônêxia cũng vậy, đã chuyển động từ việc chỉ là thành viên của một tổ chức khu vực duy nhất vào cuối những năm 1960, để trở thành thành viên của ít nhất 8 diễn đàn khu vực (ASEAN, ASEAN + 3, ASEM, ARF, APEC, Cấp cao Đông Á, Đối thoại Hợp tác châu Á, Diễn đàn Dân chủ Bali) hiện nay. Điều đó chính là sự phản ánh cơ bản thực tế khu vực của chúng ta đã thay đổi như thế nào.
Nếu nhìn ra xung quanh khu vực, chúng ta có thể cảm thấy hài lòng với vị trí ngày nay, cũng như với triển vọng tương lai của chúng ta.
Đông Nam Á, một thời bị chia rẽ sâu sắc, bây giờ là ngôi nhà "ASEAN 10", tất cả đều hướng tới mục tiêu thành lập Cộng đồng ASEAN vào năm 2015. Không có chiến tranh ở Đông Nam Á, và ngược lại với quá khứ, các nước ASEAN đang đảm đương trách nhiệm đối với các vấn đề khu vực. Rào cản thương mại giữa các nước ASEAN đang giảm thiểu, và kết nối ngày càng gia tăng. Chúng ta đang chuyển động một cách quyết đoán từ một khu vực xung đột và chia rẽ, tới một khu vực hòa bình, tiến bộ và hợp tác.
Nhìn tổng thể, châu Á cũng đang thay đổi. Các mối quan hệ từ lâu đã được giải mã ý thức hệ. Những quyền lực mới nổi đang tăng. Trọng tâm chiến lược và kinh tế của thế giới đang chuyển dịch tới khu vực này. Đã có những ý kiến bình luận đó là "Thế kỷ châu Á"; song tôi thiên về cách gọi đó là "Thế kỷ châu Á - Thái Bình Dương”.
Và lần đầu tiên trong lịch sử, đặc trưng của mối quan hệ giữa các cường quốc là hòa bình, ổn định và hợp tác. Từ Niu Đêli tới Giacácta, Bắc Kinh và Xơun, khu vực này đang tràn đầy lạc quan và sự năng động. Thiện chí đang trở nên phong phú hơn trong các mối quan hệ liên quốc gia. Mối liên kết qua biên giới giữa người dân các nước đang ở đỉnh cao và toàn cầu hóa ngày càng được chấp nhận rộng rãi. Hãy so sánh điều này với thời điểm chỉ một vài thập kỷ trước, khi chúng ta sống dưới sự đe dọa tàn sát hạt nhân, những cuộc chiến tranh lớn, cuộc chiến ủy nhiệm, sự phân cực và xung đột.
Ngày nay, mối quan hệ địa chính trị ở châu Á vẫn còn dễ thay đổi. Các nước đang thay đổi, và các mối quan hệ đang thay đổi. Chúng ta tiếp tục chứng kiến sự phân luồng địa chính trị của những thay đổi chính trị mùa Xuân Arập tại phần còn lại của châu Á. Xứng đáng là một trường hợp để nhắc nhở những nước đó - Inđônêxia - nơi mà trong những năm đầu của quá trình chuyển đổi dân chủ, mọi thứ đã trở nên tồi tệ trước khi tích cực hơn, và trong một thời gian ngắn, chúng tôi trở nên hướng nội. Nhưng một khi nền dân chủ đã được xác lập ổn định, chúng tôi trở lại tư thế hướng ngoại và trở thành một lực lượng mạnh mẽ hơn cho ASEAN. Từ đó, chúng tôi theo đuổi chiến lược ngoại giao "một triệu bạn bè và không kẻ thù" .
Có lẽ bài học của Inđônêxia cũng liên quan đến Mianma. Những diễn biến chính trị gần đây ở Mianma, điều mà chúng ta chào đón, đang mở ra những cơ hội ngoại giao và kinh tế mới, và dẫn đến việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt của Mỹ và Liên minh châu Âu, đồng thời tăng cường thực thể ASEAN như là một cộng đồng chính trị và an ninh. Chúng ta kêu gọi cộng đồng quốc tế tiếp tục hỗ trợ quá trình chuyển đổi và cải cách dân chủ của Mianma - với tất cả sự thăng trầm dự kiến - và chúng ta trông đợi vai trò Chủ tịch ASEAN của Mianma vào năm 2014.
Trạng thái địa chính trị của khu vực chúng ta vẫn bộc lộ một số thiếu sót và tính dễ bị tổn thương.
Một ví dụ, đó là cấu trúc an ninh tổng thể của khu vực vẫn cần phải bắt kịp với các cấu trúc kinh tế được cải tiến sâu rộng hơn rất nhiều trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Và vẫn còn tồn tại những trạng thái mất lòng tin chiến lược.
Trong quá khứ, mối đe dọa đối với sự ổn định địa chính trị đến từ cuộc xâm lược và chiếm đóng quân sự. Ngày nay, hầu hết các rủi ro địa chính trị không xuất phát nhiều từ mối đe dọa tấn công quân sự, mà là từ những tình huống thiếu tin cậy, tính toán sai lầm và thông tin sai lệch, làm gia tăng tần suất bùng phát các sự cố. Đây là nguyên do tại sao chúng ta đang phải chứng kiến sự leo thang tranh chấp, xung đột biên giới, cảnh giác về hải quân, chính sách “bên miệng hố chiến tranh” và các tình huống tương tự.
Trong khi bước vào thế kỷ 21, chúng ta có cơ hội để xây dựng một cấu trúc bền vững cho hòa bình khu vực. Cấu trúc này có thể bền vững hơn, hòa bình hơn bất kỳ trật tự khu vực nào trong những thập kỷ trước và thế kỷ trước.
Vậy làm thế nào để chúng ta đạt được cấu trúc lâu bền cho hòa bình khu vực? Để đạt được mục tiêu đó cần có những điều kiện gì?
Cho phép tôi đưa ra một số suy nghĩ.
Một cấu trúc bền vững trước tiên phải được xây dựng trên một chủ nghĩa khu vực mạnh mẽ và năng động.
Tạo dựng một chủ nghĩa khu vực, tất nhiên, là một điều khó khăn. Đó là sự dày công gây dựng giữa các chính phủ và người dân cảm giác thực sự về sự thuộc về một khu vực, và sự sẵn sàng để cùng hành động cho khu vực. Đó không chỉ là một cam kết ngoại giao, mà còn là một hiện tượng kinh tế, chính trị và tâm lý.
Đây là những gì chúng ta đang cố gắng để đạt được trong khu vực Đông Nam Á - một chủ nghĩa khu vực mạnh mẽ được thúc đẩy bởi một cam kết mạnh mẽ đối với tầm nhìn chung về một "Cộng đồng ASEAN". Tự thân ASEAN phát triển cũng cần nhiều thời gian: Trước khi gia nhập ASEAN, Việt Nam, Campuchia, Lào và Mianma có thời gian duy trì nhận thức về ASEAN với nhiều nghi ngờ, và giữ khoảng cách với Hiệp hội. Nhưng ngày nay, các nước này là những thành viên bình đẳng trong đại gia đình ASEAN. Bằng cách đó, chủ nghĩa khu vực đã tạo ra cơ hội chiến lược làm thay đổi các mối quan hệ về địa chính trị ở Đông Nam Á.
Trong quá trình phát triển, điều quan trọng là một chủ nghĩa khu vực như vậy kết nối với chủ nghĩa dân tộc. Nói cách khác, các nước phải nhìn nhận bản sắc khu vực của họ là sự bổ sung cho bản sắc dân tộc của họ.
Trên bình diện rộng lớn hơn là khu vực châu Á-Thái Bình Dương, rõ ràng ý nghĩ về "cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương chưa tồn tại, mặc dù đã có nhiều nỗ lực để thúc đẩy nó. Có lẽ một ngày nào đó chúng ta sẽ tự nhiên có một suy nghĩ sâu sắc hơn về “cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương”. Nhưng hiện giờ cũng có thể thấy một ý thức về chủ nghĩa khu vực lỏng lẻo đang được thực hiện.
Có những người nói rằng các cấu trúc khu vực vẫn còn lộn xộn, giống như một "tô mì spaghetti". Tôi không bàn cãi điều này. Nhưng bây giờ, chúng ta có thể sống với những cấu trúc đó. Sự phổ biến của những tiến trình xây dựng, vận hành các cấu trúc khu vực - từ APEC và ARF, tới EAS, SCO, TPP vân vân, là một xu hướng tích cực.
Tôi tin rằng một chủ nghĩa khu vực như vậy cuối cùng sẽ bao gồm tất cả các nước trong khu vực. Hiện nay, không phải tất cả các nước đều đã tham gia. Bắc Triều Tiên, vì nhiều lý do, vẫn còn bị cô lập. Mông Cổ vẫn không phải là một phần trong đó. Timo Lexte vẫn không phải là một phần của ASEAN.
Một cấu trúc bền cũng phải được xây dựng trên một trạng thái cân bằng năng động.
Giữ trạng thái cân bằng năng động là điều quan trọng xét trên quan điểm của các mối quan hệ quyền lực liên quan – một quá trình sẽ tiếp tục trong những thập kỷ tới.
Tuy nhiên, sự cân bằng năng động này chứa đựng ít nhất hai thách thức lớn.
Thứ nhất, là việc đảm bảo rằng quan hệ giữa các cường quốc sẽ được duy trì trong hòa bình, ổn định và hợp tác về lâu dài. Nếu có một mô hình mới của sự phân cực và cạnh tranh giữa các cường quốc nổi lên, thì đó sẽ là một bước lùi và sẽ làm cho các vấn đề khu vực vận động theo định hướng sai lầm.
Với cách nhìn nhận này, chúng ta cảm thấy được khích lệ rằng Mỹ và Trung Quốc đang cố gắng để phát triển một mối quan hệ "tích cực, hợp tác". Với sức mạnh kết hợp về chiến lược, ngoại giao, kinh tế và nhân khẩu học, quan hệ Mỹ - Trung sẽ có tác động vượt xa quan hệ song phương hai nước. Trước tiềm năng kinh tế to lớn của hai nước này, điều tự nhiên là nhiều nước muốn xây dựng quan hệ tốt với cả Trung Quốc và Mỹ. Cả Mỹ và Trung Quốc có nghĩa vụ không chỉ cho chính mình, mà còn đối với phần còn lại của khu vực để phát triển hợp tác một cách hòa bình.
Cần nhớ rằng mối quan hệ của các cường quốc không hoàn toàn tùy thuộc vào họ. Các nước trung bình và nhỏ hơn cũng có thể giúp liên kết các cường quốc vào cấu trúc bền vững này thông qua một loạt các công cụ khác. Ví dụ, ở Bali năm ngoái, 18 nhà lãnh đạo tham dự Hội nghị cấp cao Đông Á đã đồng ý về những nguyên tắc ứng xử ràng buộc về mặt đạo đức, mà nếu tôn trọng, sẽ giúp thúc đẩy một khu vực hòa bình và ổn định hơn.
Hơn nữa, một trạng thái cân bằng năng động cũng phải đảm bảo rằng những quyền lực hiện tại và đang nổi tiếp theo tìm thấy được vị trí thích hợp của họ trong cấu trúc khu vực. Sự nổi lên của các cường quốc mới nổi nên được xem như là một sự phát triển tích cực - họ có thể mang lại giá trị to lớn cho hòa bình và thịnh vượng sinh sôi.
Nếu hiểu và thực thi đúng đắn, những nước này sẽ không gây thêm căng thẳng chiến lược cũng như không châm ngòi cho các cuộc xung đột mới, và sự theo đuổi những nhu cầu an ninh của họ không cần thiết phải được thực hiện trên mất mát về an ninh của nước khác. Châu Á chắc chắn đủ lớn cho tất cả các cường quốc - đã được hình thành hoặc đang nổi lên - và khu vực này luôn có chỗ cho những thành phần tham gia mới, miễn là họ đóng góp vào hòa bình và tiến bộ chung.
Tôi lạc quan rằng chúng ta có thể đạt được trạng thái cân bằng năng động đó, bởi vì chúng ta đang sống tại thời điểm khi các quốc gia đang trải qua những cuộc tái tổ chức lợi ích lớn.
Thách thức của các mối đe dọa phi truyền thống mới - từ chủ nghĩa khủng bố, thiên tai, buôn người, cướp biển đến khủng hoảng kinh tế - đang gây nên những mối quan ngại chung bắt buộc các quốc gia phải làm việc cùng nhau. Trong cuộc chiến chống khủng bố, chống ma túy và bệnh tật, chống thiên tai, tất cả chúng ta là đối tác và đồng minh của nhau.
Sau khi Inđônêxia bị ảnh hưởng bởi thảm họa sóng thần ở Aceh tháng 12/2004, lực lượng quân sự từ khắp nơi trên thế giới - Xinhgapo, Ôxtrâylia, Trung Quốc, Mỹ, và nhiều nước khác - đến tham gia các nỗ lực cứu trợ nhân đạo rộng lớn, vốn được đánh giá là “Những chiến dịch quân sự ngoài chiến tranh” kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Họ đã không cạnh tranh, không có sự kình địch: họ cùng phối hợp với quân đội Inđônêxia để cứu mạng sống của người dân.
Những gì đã xảy ra ở Aceh cho chúng ta một cái nhìn thoáng qua về khả năng quan trọng đối với việc làm thế nào để xây dựng một cấu trúc bền vững: bằng cách phát triển một nền văn hóa chiến lược mới.
Chiến lược văn hóa mới này phải được nhìn nhận hướng tới tương lai, có nghĩa là có thể vượt qua những tồn tại lịch sử đã tạo gánh nặng cho chúng ta trong quá khứ. Chúng ta sống ở khu vực Đông Nam Á - mặc dù đã trải qua thời kỳ đau thương trong Chiến tranh thế giới thứ hai - vẫn có thể tự nguôi ngoai quá khứ đau buồn. Trích dẫn một trường hợp khác, Inđônêxia và Timo Lexte, một thời phải chịu đựng quan hệ cay đắng, bây giờ chúng tôi có một mối quan hệ mạnh mẽ nhất trong số các nước láng giềng khu vực.
Văn hóa chiến lược mới này cũng phải được thúc đẩy bởi tư duy cùng thắng, chứ không phải là khuynh hướng thắng - thua. Một khi có ý chí, thì sẽ có rất nhiều cách để mang lại một kết quả cùng thắng.
Tư duy cùng thắng mang lại các chương trình hợp tác chung tại sông Mê Công, khu vực có ảnh hưởng đến đời sống của 70 triệu người, và tránh được những gì có thể đã dễ dàng trở thành một cuộc xung đột quốc tế về nguồn tài nguyên nước nhạy cảm.
Tại Inđônêxia, chúng tôi áp dụng cách tiếp cận cùng thắng ở Aceh, và kết quả là chúng tôi đã đạt được một nền hòa bình lâu dài dựa trên cơ sở tự trị đặc biệt, kết thúc luôn ba thập kỷ của các cuộc nổi dậy đòi ly khai.
Cách tiếp cận cùng thắng thật không dễ dàng thực hiện: nó đòi hỏi vai trò lãnh đạo, sáng tạo và lòng can đảm, đặc biệt là vào những lúc khi bạn cần phải thoát khỏi quy ước của quá khứ. Tuy vậy, những thành quả của một tư duy chiến lược cùng thắng luôn tốt hơn và bền hơn so với tư duy thắng - thua.
Văn hóa chiến lược cùng thắng thậm chí sẽ trở nên cần thiết hơn bao giờ hết trong việc đối phó với các điểm nóng vốn đang tồn tại ở nơi này hoặc nơi khác trong khu vực.
Nổi bật trong số đó là vấn đề Biển Đông. Chúng ta có thể chấp nhận rằng vẫn cần một chặng đường dài phía trước để giải quyết phân định lãnh hải chồng lấn và những tuyên bố về quyền tài phán. Nhưng ngay cả khi không chờ đợi giải quyết tranh chấp lãnh hải, chúng ta vẫn có thể tìm cách để biến đổi các xung đột tiềm tàng tại Biển Đông thành hợp tác tiềm năng. Và chúng ta cần phải tăng tốc. Phải mất 10 năm để hoàn thành Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC). Vậy không nên mất thêm 10 năm nữa để Nhóm làm việc ASEAN - Trung Quốc hoàn thành Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) - chúng ta mong đợi Nhóm làm việc khẩn trương thúc đẩy nhiệm vụ của mình.
Một khu vực khác là Ấn Độ Dương. Đây là một khu vực chiến lược rộng lớn không có tuyên bố chủ quyền chồng chéo. Cấu trúc địa chính trị ở Ấn Độ Dương không thể so sánh với phía Thái Bình Dương, nhưng các hoạt động quân sự và kinh tế ở đó đang tăng lên đáng kể. Có nhiều khả năng trong thế kỷ 21, tầm quan trọng địa chiến lược của Ấn Độ Dương sẽ phát triển. Chúng ta phải chắc chắn rằng Ấn Độ Dương không trở thành một khu vực của các cuộc thử nghiệm và cạnh tranh chiến lược mới. Thật vậy, bây giờ là thời gian để nuôi dưỡng những hạt giống cho sự hợp tác lâu dài, dựa trên lợi ích chung tại khu vực này.
Ngoài ra, quá trình chuyển đổi ổn định tại các quốc gia Arập; ổn định chính trị lâu dài ở Ápganixtan; sự ấm lên của mối quan hệ Ấn Độ - Pakixtan - đặc biệt là nếu tình trạng đó có thể được duy trì; sự phát triển của quan hệ đối tác chiến lược châu Á - châu Phi – tất cả sẽ là những thành tố xây dựng quan trọng của định hướng chiến lược cùng thắng.
Văn hóa chiến lược này cũng phải được kết hợp với các biện pháp xây dựng lòng tin mạnh mẽ hơn. Điều này là xác đáng trong bối cảnh chúng ta dự đoán về sự ngưng tụ địa chiến lược có thể đến từ tiềm lực quân sự đang gia tăng của các nước trong khu vực chúng ta.
Tại khắp châu Á, chúng ta đang chứng kiến xu hướng chi tiêu quân sự ngày càng tăng và những nỗ lực hiện đại hóa lực lượng vũ trang. Nhìn chung, đây là hệ quả hợp lý của thực tế là các nền kinh tế châu Á đang phát triển, và họ có khả năng chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng.
Điều này cũng xảy ra ở Inđônêxia, khi chúng tôi đang thúc đẩy hiện đại hóa khả năng quân sự. Trong khoảng 20 năm qua, khủng hoảng kinh tế và các yếu tố khác buộc chúng tôi chỉ phân bổ nguồn lực tối thiểu cho chi tiêu quốc phòng. Kết quả là, thế trận quốc phòng của chúng tôi bị giữ ở mức tối thiểu.
Giờ đây Inđônêxia là nền kinh tế lớn nhất ở Đông Nam Á, với GDP tăng trưởng khoảng 6,5%, chúng tôi đang có điều kiện tốt hơn để dành nguồn ngân sách quốc gia lớn hơn cho quốc phòng. Mục đích chính là để tăng năng lực bảo vệ chủ quyền lãnh thổ; chống lại các mối đe dọa xuyên quốc gia; tăng đóng góp cho các chiến dịch gìn giữ hòa bình trên toàn thế giới; chuẩn bị tốt hơn cho hoạt động quân sự ngoài chiến tranh và để tiến hành các hoạt động đặc biệt. Ví dụ, gần đây lực lượng vũ trang của chúng tôi lần đầu tiên tiến hành các hoạt động quân sự ở tầm xa nhất để giải cứu các con tin Inđônêxia bị cướp biển Xômali bắt giữ - một nhiệm vụ khó khăn đã được thực hiện thành công.
Tuy nhiên, tôi muốn đảm bảo với quí vị rằng những nỗ lực hiện đại hóa quân sự của chúng tôi là minh bạch, và được kết hợp với những nỗ lực tăng cường các biện pháp xây dựng lòng tin, chẳng hạn như trao đổi và diễn tập quân sự chung. Chúng tôi sẽ đảm bảo rằng việc hiện đại hóa quân sự của chúng tôi sẽ không dẫn đến căng thẳng chiến lược mới mà là dẫn đến một sự hợp tác an ninh mạnh mẽ hơn trong khu vực.
Thật vậy, chúng tôi được khuyến khích bởi thực tế rằng ngày nay, ngoại giao quốc phòng đang trở nên năng động hơn, và về tổng thể, đang có các mối quan hệ quân sự - quân sự tốt hơn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Chẳng hạn, trong ASEAN, hiện đang có cơ chế hội nghị hàng năm của các bộ trưởng quốc phòng, tư lệnh các lực lượng vũ trang và lãnh đạo tình báo.
Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng cách cần phải được thu hẹp, đặc biệt là giữa các nước lớn nơi khả năng cạnh tranh chiến lược vẫn còn cao. Một cách thức để thúc đẩy xây dựng lòng tin lớn hơn nhằm giảm thiểu khoảng cách này là tổ chức các cuộc tập trận chung, trong đó bao gồm các nước như Mỹ và Trung Quốc. Inđônêxia sẵn sàng là một phần của những nỗ lực này.
Khi chúng ta cố gắng để xây dựng một cấu trúc lâu bền cho hòa bình, chúng ta có một một cơ hội chiến lược phía trước để mở ra các nội dung địa chính trị của hợp tác.
Trong nhiều thế kỷ, hệ thống quốc tế đã chứng kiến sự phổ biến của các hoạt động địa chính trị đối đầu, xung đột và sự cạnh tranh. Bước vào thế kỷ 21, chúng ta vẫn thấy dấu hiệu của nó ở nhiều nơi trên thế giới. Các tranh chấp lãnh hải và quyền tài phán tại Biển Đông; những vấn đề an ninh đang diễn ra ở Bán đảo Triều Tiên; thách thức tiếp tục đối với sự ổn định ở Ápganixtan; những căng thẳng chiến lược ở Nam Á; cuộc xung đột Arập – Ixraen chưa được giải quyết; những căng thẳng gần đây ở eo biển Hormuz; bất ổn ở Xyri; những căng thẳng ở tiểu khu vực châu Phi - tất cả cho thấy tại những khu vực đó, địa chính trị của sự hợp tác vẫn còn khó nắm giữ.
Tất nhiên, địa chính trị được hiểu theo cách truyền thống là tất cả những cạnh tranh và ganh đua – vì quyền lực, tài nguyên, lãnh thổ, tiếp cận, ảnh hưởng. Tôi thừa nhận rằng bản chất của quan hệ quốc tế là như vậy, rằng sẽ luôn có yếu tố cạnh tranh và sự cạnh tranh giữa các quốc gia. Nhưng tôi cũng tin rằng chúng ta luôn có thể mở rộng không gian cho hợp tác cùng thắng, và giảm thiểu không gian đối với sự cạnh tranh rốt cuộc không mang lại kết quả gì.
Có những dấu hiệu cho thấy chúng ta đang đi theo hướng này. Trên khắp Thái Bình Dương, có một xu hướng quan trọng mà chúng ta đang thực hiện: sự phổ biến của “quan hệ đối tác ngoại giao”. Hãy quay lại với ma trận đề cập trước đây, và quí vị có thể thấy sự gia tăng đáng kể các nước đang theo đuổi các quan hệ đối tác ngoại giao, chính trị, an ninh và kinh tế. Và điều đó đang chuyển động theo tất cả các hướng: Mỹ và Ấn Độ có một quan hệ đối tác chiến lược, cũng tương tự như vậy đối với Hàn Quốc và Trung Quốc, Trung Quốc và Pakixtan, Nhật Bản và Ôxtrâylia, Nga và Trung Quốc v.v. Trong một số trường hợp, đó là các quốc gia mà trước đây có quan hệ thù địch với nhau. Về phần mình, trong những năm gần đây, Inđônêxia đã xây dựng quan hệ đối tác toàn diện và quan hệ đối tác chiến lược với 14 quốc gia, bao gồm tất cả các cường quốc.
Thực tế các quan hệ đối tác đó có đặc tính và các hình thức khác nhau không quan trọng bằng thực tế các nhóm nước khác nhau đang xác định lại và nâng cấp quan hệ của họ. Những mối quan hệ đối tác này rất quan trọng vì chúng nói lên ý định chiến lược tích cực. Và trong những trường hợp hai bên có liên quan đến một tranh chấp nào đó, thì quan hệ đối tác mở ra khả năng làm thay đổi động lực về cách thức xử lý vụ tranh chấp.
Tôi dự đoán rằng trong thế kỷ 21, quan hệ đối tác ngoại giao sẽ tiếp tục phổ biến. Trong khi số lượng của các nước tham gia liên minh quân sự ít nhiều vẫn sẽ giống nhau, thì số lượng các nước tham gia các quan hệ đối tác song phương, ba bên, hoặc quan hệ đối tác khu vực sẽ tiếp tục phát triển đáng kể. Tác động tổng thể sẽ là một sự thay đổi sâu rộng của bối cảnh địa chính trị.
Do đó, địa chính trị của sự hợp tác là nhằm thúc đẩy các quốc gia cạnh tranh vì hòa bình và tiến bộ. Đây là công thức cùng thắng. Đã có một thời gian khi khu vực Đông Nam Á đã bị xâu xé bởi các cường quốc ngoài khu vực đấu tranh với nhau về ý thức hệ, sự tiếp cận và ảnh hưởng. Nhưng ngày nay, các cường quốc ngoài khu vực cạnh tranh vì hoạt động thương mại – đầu tư nhiều hơn, cho giao lưu và giáo dục nhiều hơn. Đó là một điều tốt, chúng ta ưa thích và chào đón nó, bởi vì các nước càng cạnh tranh trên những lĩnh vực này, thì tất cả mọi người sẽ càng được hưởng lợi nhiều hơn.
Cuối cùng, địa chính trị của sự hợp tác mở cửa cho tất cả các nước. Càng thúc đẩy các yếu tố địa chính trị của sự hợp tác này, chúng ta càng tiến gần hơn tới cấu trúc lâu bền cho hòa bình khu vực, cũng như cho thời đại của chúng ta.
Vì vậy, tôi kỳ vọng cao về vai trò của diễn đàn Đối thoại Shangri-La - với tất cả các thành viên của cộng đồng quốc phòng đang ở đây ngày hôm nay - trong việc đưa chúng ta gần hơn với trò chơi thay đổi này.
Tôi xin cảm ơn quí vị./.