Quỹ Nghiên Cứu Biển Đông

Báo "Bưu điện Hoa nam Buổi sáng" (Hồng Công) số ra ngày 12/7 nhận định dự thảo "Quy tắc ứng xử trên Biển Đông" (COC) - đề xuất mang tính bước ngoặt của Hiệp hội Các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) nhằm kiểm soát những căng thẳng ở Biển Đông - thiếu các biện pháp thực thi pháp luật mới. Báo này dẫn lời giới ngoại giao và chuyên gia phân tích cho rằng kết quả này có thể coi là một chiến thắng của Trung Quốc.
Trong nhiều tháng qua, các phái viên của Trung Quốc đã “ve vãn” từng nước ASEAN nhằm hạn
chế vai trò của khối này trong các cuộc trên chấp lãnh hải tại Biển Đông (Trung Quốc gọi là Biển Nam Trung Hoa), nơi Bắc Kinh luôn khẳng định tranh chấp cần phải được giải quyết thông qua các cuộc đàm phán song phương với các bên cũng có tuyên bố chủ quyền tại vùng biển này.
Dự thảo COC của ASEAN đã được hoàn thành trong tuần này và đã được trao cho Bắc Kinh, dự kiến sẽ được thông qua vào cuối năm nay. Báo "Bưu điện Hoa nam Buổi sáng" đã có được một bản sao của bản dự thảo COC, trong đó ràng buộc các biện pháp giải quyết tranh chấp với Công ước LHQ về Luật Biển và những điều khoản hiện nay của ASEAN.
Về vấn đề này, một phái viên kỳ cựu của ASEAN cho biết: “Dĩ nhiên, chúng tôi biết trước rằng Trung Quốc sẽ giảm nhẹ nội dung dự thảo COC và phản đối một số điều, nhưng hiện nay trong văn kiện này thực sự không có vấn đề nào 'chọc giận' Bắc Kinh. Người ta có thể nói dự thảo COC thiếu sự cứng rắn và về mặt này, có thể coi đó là chiến thắng một phần của chiến dịch ngoại giao của Trung Quốc. Tuy nhiên, ít nhất chúng tôi cũng giữ được dự thảo COC ở trên bàn thương lượng”.
Cách đây 10 năm, Trung Quốc và các nước ASEN đã nhất trí đưa ra "Tuyên bố về cách ứng xử của các bên tại Biển Đông" (DOC). Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Phó Oánh đã kêu gọi xem xét một dự thảo quy tắc ứng xử “vào thời điểm chín muồi.” Tuy nhiên, Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì đã nhấn mạnh một điểm rất quan trọng: “DOC đã được tất cả chúng tôi (Trung Quốc và ASEAN) nhất trí và văn kiện này yêu cầu tất cả chúng tôi phải thực thi những nội dung trong đó. Ví dụ, nếu có nước nào không tuân thủ tuyên bố, điều đó sẽ không có lợi cho việc tăng cường sự tin cậy lẫn nhau và cũng không có lợi trong việc thúc đẩy chúng ta thảo luận về một bộ quy tắc ứng xử".
Bắc Kinh đã tự đặt mình nằm ngoài những ảnh hưởng của các biện pháp quy định trong Công ước LHQ về Luật Biển, trong khi cơ chế thực thi theo Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) chưa bao giờ hoạt động. Nhiều biện pháp được Philíppin ủng hộ, trong đó có các bước nhằm minh bạch hóa một cách chính xác các tuyên bố chủ quyền, đã bị loại bỏ. Tiến sĩ Ian Storey, chuyên gia nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á của Xinhgapo, nhận định rằng có rất ít sự vững chắc trong bản dự thảo COC, một văn kiện sẽ kiềm chế những hành động của các nước có tuyên bố chủ quyền
trên Biển Đông trong việc “xây dựng chủ quyền”.
Theo Tiến sĩ Storey, bản dự thảo COC “hoàn toàn thiếu những sức mạnh hiệu quả và đó là viễn cảnh của một số kiểu sức mạnh ép buộc nhằm ngăn chặn tình trạng vượt quá giới hạn và sự gây hấn
mà những người trong và ngoài ASEAN đã mong muốn chứng kiến chỉ cách đây hai năm”. Về khía cạnh này, Tiến sĩ Storey cho rằng dự thảo COC đã phản ánh sự chia rẽ mất đoàn kết trong ASEAN xung quanh vấn đề gây sức ép với Trung Quốc đến mức nào.
Trong khi các bên có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, đi đầu là Philíppin và Việt Nam, kiên trì dũng cảm đương đầu với Trung Quốc ở Biển Đông thông qua ASEAN, những nước khác như Campuchia và Thái Lan lại đang gia tăng sự phản đối cách xử lý này. Cũng như Philíppin, hai nước thành viên ASEAN khác là Malaixia và Brunây đều tuyên bố chủ quyền một phần đối với quần đảo Trường Sa (Trung Quốc gọi là Nam Sa) ở Biển Đông. Trong khi đó, cả Việt Nam và Trung Quốc đều tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Sự chia rẽ giữa các nước ASEAN, đúng như Tổng Thư ký ASEAN - Tiến sĩ Surin Pitsuwan - nhận định, đã khiến cho bản dự thảo COC vẫn còn cách hàng km mới tới được sự dàn xếp với Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông.