Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa gặp gỡ Ngoại trưởng Campuchia Hor Namhong tại Phnom Penh vào hôm nay 19.7.
Ảnh: Reuters
Thưa ông, ông có nhận định gì về chuyến công tác đặc biệt của Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa , đến Việt Nam, Philippines (ngày 18.7), Campuchia (19.7), và sau đó là Singapore và Malaysia?
Sự bất đồng giữa Campuchia, đương kim chủ tịch ASEAN năm nay với các nước ASEAN và cụ thể là hội nghị AMM-45 đã kết thúc mà không có một tuyên bố chung nào được đưa ra. Điều đó cho thấy đang diễn ra xu hướng phân cực giữa các nước thành viên ASEAN.Trung Quốc đã khá thành công trong việc khai thác và chia rẽ lợi ích giữa các thành viên ASEAN, trong đó đã khéo léo chia thành một bên là các quốc gia cùng có các yêu sách trên biển Đông như Philippines, Việt Nam và Malaysia,. Còn bên kia là các quốc gia không có các yêu sách, bao gồm Singapore, Lào, Campuchia, Myanmar.Và phản ứng của các quốc gia ASEAN về vấn đề biển Đông dưới sự tác động nhiều mặt của Trung Quốc đã khiến họ có nhiều thái độ khác nhau. Một vấn đề quan trọng phải thấy là vấn đề biển Đông không chỉ là liên quan đến ASEAN và Trung Quốc, đến an ninh tại khu vực mà còn liên quan đến rất nhiều quốc gia khác trong bàn cờ chiến lược quốc tế.Các quan hệ quốc tế tại khu vực này đã có rất nhiều biến động, thay đổi, điều đó khiến các thành viên ASEAN phải có tư duy khác, chứ không phải tư duy cũ về lợi ích của riêng mình nữa. ASEAN đang đứng trước sự chọn lựa: thay đổi để tồn tại và phát huy vai trò trung tâm của mình; hoặc là tan vỡ.Để “hàn gắn” lại những “đổ vỡ” đã xảy ra trong kỳ họp vừa rồi tại Phnompenh, với vai trò là một quốc gia “đàn anh” rất tích cực trong khối, Ngoại trưởng Indonesia đã đi một vòng để thuyết phục các thành viên ASEAN có một lập trường chung, để ASEAN có thể trở thành “một tiếng nói, một số phận, một cộng đồng”.
Trong cuộc gặp với ông Marty Natalegawa ngày 19.7, Ngoại trưởng Campuchia cho biết nước này trông đợi đưa ra quan điểm chung của ASEAN vào ngày 20.7, trong khi chờ đợi ý kiến từ các nước ASEAN khác. Việc này nói lên điều gì?
Khả năng Campuchia thay đổi quan điểm là rất ít. Hãy nhìn lại tất cả những hành động, những tuyên bố suốt thời gian qua của các quan chức Campuchia, chúng ta sẽ thấy điều đó. Như tôi đã nói, các thành viên ASEAN phải thay đổi tư duy về cách nhìn chiến lược toàn cầu đối với vấn đề biển Đông, nếu không, khả năng tan vỡ ASEAN là rất lớn. Nếu ASEAN không giải quyết được vấn đề phân cực như hiện nay, có nghĩa là kết thúc vai trò trung tâm và quản lý trật tự khu vực của ASEAN. Tệ hơn, điều đó có thể còn là sự khởi đầu của một trật tự hậu khu vực ASEAN, nơi mà khu vực Đông Nam Á một lần nữa trở thành một lực lượng thứ yếu trước những thế lực chính trị to lớn trên thế giới.
Ông có thấy trước được tình hình, liệu Campuchia có lặp lại kịch bản ở hội nghị thượng đỉnh ASEAN vào cuối năm nay không? Liệu diễn biến ở biển Đông có xấu đi, theo hướng có lợi cho Trung Quốc?
Đây là một câu hỏi khó. Hội nghị AMM-45 đã kết thúc mà có những sự “đổ vỡ” vì tình trạng phân cực, tuy nhiên nó cũng chỉ mới là hội nghị của những Ngoại trưởng. Căng thẳng và kịch tính hơn sẽ là hội nghị thượng đỉnh vào tháng 11 sắp tới (kết thúc năm làm Chủ tịch ASEAN của Campuchia). Điều đó thực sự đặt trọng trách lên những nhà lãnh đạo ASEAN. Chúng ta cũng nên hy vọng cho những gì tốt đẹp mặc dù để đạt được nó, chúng ta phải nỗ lực rất nhiều.
Trong bối cảnh này, từ nay đến cuối năm, các nước ASEAN có thể đạt được mục đích duy trì được sự đoàn kết, đồng thuận về biển Đông, cũng như thúc đẩy tiến trình COC như ông Marty nêu ngày 18.7? Nhân tố nào giúp đạt được điều đó?
Theo cá nhân tôi, ASEAN phải có những thay đổi, báo chí Indonesia đã bóng gió nói tới việc phải xem xét lại cơ chế consensus (đồng thuận), trong đó ám chỉ tới việc 9 thành viên ASEAN về cơ bản không có gì phản đối bản tuyên bố chung, nhưng nước chủ nhà Campuchia lại có thể quyết định không đưa ra tuyên bố chung, bởi nước chủ tịch ASEAN đồng thời là chủ nhà luôn thể hiện vai trò và được giao quyền "đại diện" và "hành động thay mặt" hiệp hội. Với vị trí này, bất kỳ chủ tịch ASEAN nào cũng có thể thực hiện quyền phủ quyết để gây thiệt hại cho lợi ích lớn hơn của nhóm.Vì vậy, đã đến lúc ASEAN phải xem xét lại các quy tắc và thủ tục ra quyết định của mình. Nếu ASEAN muốn là một thế lực của thế kỷ 21, ASEAN không nên để sự cố này xảy ra một lần nữa. ASEAN không bao giờ cho phép chính mình trở thành con tin và bị đe dọa bởi bất cứ ai, bất cứ chủ tịch luân phiên nào hoặc bất kỳ quyền lực bên ngoài nào.Tình hình hiện nay, với những gì đã trải qua, triển vọng về bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông" (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc là không chắc chắn. Nếu không có một tiếng nói chung về vấn đề này, ASEAN rất khó để đạt được một thỏa thuận với Trung Quốc. Trung Quốc, trong lúc tồn tại sự khác biệt giữa Campuchia và các nước ASEAN khác về vấn đề này, đã trở lại với thói quen trước đó bằng cách nói rằng các cuộc đàm phán về COC chỉ có thể tiến hành “vào thời điểm chín muồi”. Vì thế triển vọng về COC cũng như tình hình biển Đông phụ thuộc rất lớn vào sự đoàn kết và trưởng thành trong ASEAN.
Xin cảm ơn ông!

nguồn